FMS – Functional Movement Screen jest to proste badanie przesiewowe, które daje możliwość jakościowej oceny wzorca ruchowego.Test składa się z siedmiu zadań ruchowych: głęboki przysiad, przeniesienie nogi nad poprzeczką, przysiad w wykroku, mobilność obręczy barkowej, aktywne uniesienie nogi wyprostowanej, pompka w podporze istabilności rotacyjna tułowia.

W rzeczywistości są to fundamentalne wzorce ruchowe, które mają swoje odzwierciedlenie zarówno w życiu codziennym jak i w sporcie. Do pomiaru służy przyrząd FMS, który swą prostotą umożliwia przeprowadzenie badania niemalże wszędzie w krótkim czasie i z dużą powtarzalnością. Badany dysponuje trzema próbami wykonania ćwiczenia, oceniana jest najlepsza w czterostopniowej  punktacji od 0 do 3, w następujący sposób:

0 – ból podczas próby wykonania ćwiczenia

1 – niezdolność wykonania ćwiczenia, bez towarzyszącego bólu

2 – ćwiczenie wykonane z kompensacją

3 – ćwiczenie wykonane prawidłowo

Badany może osiągnąć maksymalnie 21 punktów. Wynik równy bądź mniejszy niż 14 predysponuje do odniesienia kontuzji w przyszłości, wskazują na to wyniki badań przeprowadzonych na amerykańskich Marines, strażakach, zawodnikach NFL i piłkarzach nożnych.

Test powinien być wykonany w obuwiu sportowym bez wcześniejszej rozgrzewki, która mogłaby zatuszować ewentualne ograniczenia. Ćwiczenia zostały skonstruowane w ten sposób aby zbadać globalną funkcję na podstawie działania łańcucha biokinematycznego. Wpływ na jego funkcjonowanie ma nasza świadomość ciała, czyli to, jak przez nasz mózg odbierane jest ułożenie poszczególnych jego elementów w przestrzeni.  Konieczna jest też zdolność do ustabilizowania bliższych części ciała, co pozwala przenieść ruch do jego dalszej części oraz mobilność, która zapewni, że ruch zostanie wykonany płynnie i w pełnym zakresie. 

W czasie czynności funkcjonalnych (np. wchodzenie po schodach, sięganie po słoik z półki, bieganie, pływnie itp.) mięsień/staw, który posiada ograniczenie ruchu, zaburza globalny wzorzec ruchowy. Funkcja zostaje utrzymana poprzez kompensację, czyli nadmierną eksploatacje w innym obszarze, gdzie dochodzi do przeciążenia tkanek w następstwie czego może powstać uraz. 

Na podstawie testu możemy ułożyć plan korekcyjny, który zapewni długofalową adaptację. W pierwszej kolejności należy wyeliminować przyczynę bólu, jeśli  taki wystąpił podczas badania. Następnym krokiem jest  wyrównanie asymetrii, czyli koncentracja na miejscu, który ogranicza ruch, po którejś ze stron. 

Istnieje wiele technik mogących reedukować mobilność, należą do nich: 

  1. rolowanie,
  2. techniki PNF/PIR,
  3. techniki manualne,
  4. techniki pracy z tkankami miękkimi.

Dopiero po przywróceniu mobilności możemy przejść do kształtowania stabilności. Jest to ważne z tego względu, że prawidłowa propriocepcja (czucie głębokie) jest niemożliwa bez prawidłowego fizjologicznego zakresu ruchu a  efektywność stabilności jest ściśle powiązana z czuciem głębokim. A zatem mobilność i stabilność są od siebie zależne.

W aspekcie prewencji przeciążeń/kontuzji stabilność odgrywa jedną z kluczowych ról. Jest to aktywna kontrola postawy bazująca na koordynacji nerwowo-mięśniowej. Wraz z mobilnością  stanowi ona podstawę piramidy optymalnego przygotowania motorycznego. Gdy nad motorycznością podstawową (mobilność, stabilność, kontrola nerwowo-mięśniowa) dominuje motoryczność ukierunkowana, czyli: moc, siła eksplozywna, siła, szybkość, wytrzymałość zwinność to istnieje wówczas zwiększone ryzyko urazu na skutek możliwości wygenerowania znacznej siły, bez możliwości jej transferu.  Podczas testu brak stabilności może ujawnić się w czasie przenoszenia nogi nad poprzeczką, wykroku w linii, próbie pompki lub unoszeniu ręki i nogi w pozycji klęku podpartego.

Podsumowując, poprzez badanie FMS możemy zidentyfikować czynniki ryzyka oraz wprowadzić strategię prewencyjną opartą na pracy z tkankami miękkimi czy też na ćwiczeniach korekcyjnych. Wprowadzony trening korekcyjny zmniejszy ryzyko kontuzji m.in. poprzez poprawę ekonomii ruchu, która przyczyni się również do zwiększenia wydajności.

Autor artykułu: Igor Lewandowski, dyplomowany fizjoterapeuta, absolwent Uniwersytetu Medycznego w Łodzi (Wydział Wojskowo – Lekarski, kierunek fizjoterapia). Specjalizuje się głównie w terapii tkanek miękkich. Przede wszystkim pracuje z pacjentami, którzy czynnie uprawiają sport i pomaga im niwelować skutki przeciążeń związanych z połączeniem obowiązków dnia codziennego i jednostek treningowych.

Piśmiennictwo:
1.Kiesel K., Plisky P.J., Voight M.L. Can Serious Injury in Professional Football be Predicted by a Preseason Functional Movement Screen? North American Journal of Sports Physical Therapy. 2007; 2(3): 147–158
2.Cook G., Burton L., Hoogenboom B. Pre-participation screening: The use of Fundamental Movements as an assessment of function – part 2. North American Journal of Sports Physical Therapy. 2006; 1(2): 62–72
3.Rzepka R. Materiały szkoleniowe Functional Movement System. 2016
4.Lemiesz G. i wsp. Zastosowanie testu funkcjonalnej oceny w praktyce. Praktyczna Fizjoterapia & Rehabilitacja. 2013; 39: 4-11
5.Raczek J. Antropomotoryka. Teoria motoryczności człowieka w zarysie. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2010
6.http://www.functionalmovement.com/